ชาไทย สีส้ม มาจากไหน สี ซันเซ็ตเยลโลว์ เกณฑ์ อย. และผลตรวจที่ควรรู้

สีส้มสดของชาเย็นไม่ได้มาจากใบชา แต่มาจากสีผสมอาหารสังเคราะห์ชื่อ Sunset Yellow FCF (รหัส INS 110 หรือ E110) ซึ่ง อย. อนุญาตให้ใช้ในเครื่องดื่มชาปรุงแต่งได้ในปริมาณจำกัด ปี 2568 มีการสุ่มตรวจหลายรอบ และพบทั้งตัวอย่างที่อยู่ในเกณฑ์และที่เกิน บทนี้สรุปว่ากฎหมายให้ใช้เท่าไหร่ ผลตรวจเจออะไร และคนดื่มควรดูอะไรบ้าง

ทำไมชาไทยถึงส้ม

ชาไทยชงจากชาดำ น้ำชาที่ได้ตามธรรมชาติเป็นสีน้ำตาลแดง ไม่ใช่ส้มสดแบบที่เห็นในแก้ว สีส้มสดที่คุ้นตามาจากสีที่ผสมไว้ในผงชาตั้งแต่โรงงาน ตัวที่ใช้มากที่สุดคือ Sunset Yellow FCF ซึ่งบางผลตรวจยังพบสีอื่นปนด้วย เช่น ตาร์ตราซีน (Tartrazine) ปองโซ 4R (Ponceau 4R) คาร์โมอีซีน (Carmoisine) และบริลเลียนท์บลู (Brilliant Blue)

อย. แบ่งชาเป็นสองกลุ่มชัดเจน

• ใบชาแห้ง ผงชาล้วน และชาสมุนไพร ที่มีสีตามธรรมชาติ ห้ามใส่สี ยกเว้นสีคาราเมล
• ชาปรุงแต่ง เช่น ชานมไทยหรือชาเขียวพร้อมดื่ม ใส่สีได้ตามเกณฑ์

ดังนั้นถ้าผงชาไหนส้มสด แปลว่าเป็นชาปรุงแต่ง และฉลากต้องบอกว่าใช้สี

เกณฑ์ของ อย. ใส่ได้เท่าไหร่

ตามที่ อย. อธิบายในอินโฟกราฟิกเรื่องสีในชา

กรณี	เกณฑ์
ใช้สีชนิดเดียว	ไม่เกิน 100 ppm (100 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม)
ใช้หลายสีรวมกัน	ผลรวมทุกสีไม่เกิน 100 ppm
คิดจากอะไร	คิดในรูปเครื่องดื่มพร้อมดื่ม ไม่ใช่ผงแห้ง
ใบชาแห้ง ผงชาล้วน ชาสมุนไพร	ห้ามใส่สี ยกเว้นสีคาราเมล

อย. ระบุว่าเกณฑ์นี้สอดคล้องกับมาตรฐาน Codex สากล และเลขาธิการ อย. ให้สัมภาษณ์เมื่อกุมภาพันธ์ 2568 ว่าชาผงปรุงสำเร็จใส่ Sunset Yellow ได้ไม่เกิน 100 ppm กฎหมายวัตถุเจือปนอาหารฉบับปัจจุบันคือประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 444 พ.ศ. 2566

มีข่าวหนึ่งยกตัวอย่างว่าภายใต้ประกาศเดียวกัน เครื่องดื่มที่มีนมเป็นหลักมีเพดาน Sunset Yellow ต่ำกว่า คือ 70 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม แต่ไม่ได้บอกว่าชาไทยจัดอยู่ในหมวดนี้หรือไม่ ตัวเลขจึงขึ้นกับว่าสินค้าถูกจัดเป็นอาหารหมวดไหน บทนี้ใช้ 100 ppm ตามที่ อย. อธิบายเรื่องชาโดยตรง

ผลตรวจปี 2568 เจออะไร

มูลนิธิเพื่อผู้บริโภค นิตยสารฉลาดซื้อ และสภาผู้บริโภค สุ่มตรวจชาไทยหลายรอบ (ไม่ระบุยี่ห้อในบทนี้)

รอบ	ตัวอย่าง	ผล
เก็บ พ.ย. 2567 ประกาศ ก.พ. 2568	ผงชาสำเร็จรูป 20 ตัวอย่าง ในกรุงเทพฯ และปริมณฑล	แต่ละตัวอย่างมีสีสังเคราะห์ 1-5 ชนิด 17 ตัวอย่าง (85%) ใช้มากกว่า 1 ชนิด ครึ่งหนึ่งไม่มีสูตรบนฉลาก
เก็บ มี.ค. 2568 ประกาศ เม.ย. 2568	ชานมไทยจากร้านเครือข่าย 15 แก้ว	พบสีสังเคราะห์ทุกแก้ว 1-4 ชนิด พบ Sunset Yellow ทุกแก้ว ตั้งแต่ 7.90 ถึง 291.41 มก./กก.
เก็บ ส.ค. 2568 ประกาศ พ.ย. 2568	ผงชาสำเร็จรูป 15 ตัวอย่าง	11 ตัวอย่าง (73%) ไม่เป็นไปตามเกณฑ์ที่กฎหมายอนุญาต ผ่าน 4 ตัวอย่าง

ฝั่ง อย. ให้ข้อมูลอีกมุมหนึ่ง เลขาธิการ อย. บอกเมื่อต้นปี 2568 ว่าสุ่มตรวจชาผงปรุงสำเร็จทุกปี และ 4-5 ปีย้อนหลังไม่พบปัญหาเรื่องสี แต่เคยพบบางสินค้าผิดมาตรฐานด้านอื่น เช่น โลหะหนักบางชนิดเกิน และดำเนินคดีไปแล้ว สองฝั่งเก็บตัวอย่างต่างเวลาต่างชุดกัน ตัวเลขจึงไม่ขัดกันโดยตรง แต่บอกว่าสินค้าในตลาดมีทั้งดีและไม่ดีปนกัน

ร้านชงบางร้านผสมผงชาหลายยี่ห้อในแก้วเดียว สีจากแต่ละยี่ห้อจึงอาจบวกกัน แม้ผงแต่ละถุงจะผ่านเกณฑ์ก็ตาม

ตัวอย่าง: หนึ่งแก้วได้สีเท่าไหร่

ค่าที่ใช้วัดความปลอดภัยคือ ADI (ปริมาณที่รับได้ต่อวันตลอดชีวิตโดยไม่เกิดผลเสีย) ของ Sunset Yellow ที่คณะผู้เชี่ยวชาญ FAO/WHO (JECFA) และ EFSA กำหนดคือ 0-4 มิลลิกรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน

สมมติชาเย็นหนึ่งแก้วมีตัวน้ำชา 300 กรัม (0.3 กิโลกรัม ไม่นับน้ำแข็ง)

1. แก้วที่ใส่สีเต็มเพดาน 100 มก./กก. ได้สี 0.3 × 100 = 30 มิลลิกรัม
2. แก้วที่ค่าเท่ากับตัวอย่างสูงสุดที่ตรวจพบ 291.41 มก./กก. ได้สี 0.3 × 291.41 ≈ 87 มิลลิกรัม
3. ADI ผู้ใหญ่ 60 กิโลกรัม = 4 × 60 = 240 มิลลิกรัมต่อวัน
4. ADI เด็ก 20 กิโลกรัม = 4 × 20 = 80 มิลลิกรัมต่อวัน

แก้ว	ผู้ใหญ่ 60 กก.	เด็ก 20 กก.
30 มก. (เต็มเพดาน)	12.5% ของ ADI	37.5% ของ ADI
87 มก. (ค่าสูงสุดที่พบ)	ราว 36% ของ ADI	ราว 109% เกิน ADI

ผู้ใหญ่ดื่มแก้วที่อยู่ในเกณฑ์วันละแก้วยังห่างจาก ADI มาก แต่เด็กตัวเล็กที่ดื่มแก้วสีเข้มเกินเกณฑ์ แก้วเดียวก็เกินได้ ตัวเลขนี้เป็นตัวอย่างคำนวณ ผลตรวจรอบชานมไม่ได้ระบุว่าวัดในรูปแบบใด และ ADI คิดจากการได้รับทุกวันตลอดชีวิต วันเดียวที่เกินไม่ได้แปลว่าป่วยทันที

เรื่องสมาธิสั้น หลักฐานพูดว่าอะไร

ตรงนี้แหล่งข้อมูลยังเห็นไม่ตรงกัน

• อย. ระบุว่ายังไม่มีข้อมูลวิทยาศาสตร์ที่ยืนยันว่าสีนี้ในชาไทยทำให้เด็กสมาธิสั้น และในไทยยังไม่มีรายงานอันตรายจากสีนี้
• สหภาพยุโรป หลังงานวิจัยของมหาวิทยาลัยเซาแทมป์ตัน กำหนดให้อาหารและเครื่องดื่มที่มีสีหกชนิด รวมถึง Sunset Yellow ต้องมีคำเตือนบนฉลากว่าอาจมีผลต่อการทำกิจกรรมและสมาธิของเด็ก ขณะที่ EFSA สรุปว่าข้อมูลที่มียังไม่ยืนยันความสัมพันธ์เชิงเหตุผล

สรุปคือยังไม่มีข้อพิสูจน์ แต่มีเหตุให้ระวังในเด็ก เลขาธิการ อย. แนะนำว่าเด็กอายุต่ำกว่า 6 ขวบควรเลี่ยงเครื่องดื่มประเภทนี้ และผู้ใหญ่ไม่ควรเกิน 1-2 แก้วต่อวันตามชนิดสินค้า ชาไทยยังมีน้ำตาล นมข้นหวาน และคาเฟอีน ซึ่งเป็นเหตุผลให้ดื่มพอประมาณอยู่แล้ว ใครมีลูกที่มีปัญหาเรื่องสมาธิ ปรึกษากุมารแพทย์ก่อนตัดสินใจจากข่าว

ซื้อผงชาและสั่งชาไทยยังไงให้สบายใจ

ข้อแนะนำจาก อย. ใช้ได้ทั้งคนชงเองและคนซื้อ

1. เลือกสินค้าที่มีเลข อย. สินค้าที่ขึ้นทะเบียนถูกตรวจสอบย้อนกลับได้ ถ้าไม่มีเลข อย. ก็ไม่รู้ว่าใครรับผิดชอบ
2. อ่านฉลากเรื่องสี ถ้าใช้สี ต้องเขียนว่า “สีสังเคราะห์” หรือ “สีธรรมชาติ” พร้อมเลข INS หรือชื่อสี เช่น INS 110
3. ดูสีหลังชง สีน้ำตาลแดงไม่จัดจ้าเป็นสัญญาณที่ดีกว่าส้มสดเรืองแสง
4. สลับเครื่องดื่ม ไม่ดื่มชาไทยหลายแก้วทุกวัน จะได้ไม่รับสีเดิมซ้ำ ๆ
5. ชงเองใช้ผงน้อยลง น้ำชาอ่อนลง สีก็น้อยลงตามสัดส่วน

ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย

• คิดว่าส้มคือสีของชาแท้ ชาดำแท้ให้สีน้ำตาลแดง ส้มสดคือสีที่เติม
• เทียบตัวเลขผงแห้งกับเกณฑ์ตรง ๆ เกณฑ์ 100 ppm คิดในรูปพร้อมดื่ม ผงชาที่ยังไม่ชงจะมีความเข้มข้นสูงกว่ามาก ต้องดูวิธีวัดก่อนตกใจ
• เชื่อข่าวว่าสีนี้ถูกแบนทั้งยุโรป ยุโรปยังอนุญาต แต่บังคับให้มีคำเตือนบนฉลาก
• ให้เด็กเล็กดื่มแก้วใหญ่ทุกวัน น้ำหนักตัวน้อย ADI ก็น้อยตาม แก้วเดียวกันจึงเป็นสัดส่วนที่มากกว่าผู้ใหญ่หลายเท่า

ชาไทยไม่ใช่ของต้องห้าม แค่เลือกที่ฉลากครบ ดื่มเป็นครั้งคราว และให้เด็กเล็กเลี่ยงไว้ก่อน

สรุป

สีส้มของชาไทยคือ Sunset Yellow FCF ที่กฎหมายอนุญาตไม่เกิน 100 ppm ในรูปพร้อมดื่ม ผลตรวจปี 2568 บอกว่าสินค้าในตลาดมีทั้งที่อยู่ในเกณฑ์และที่เกิน ทางป้องกันที่ทำได้เองคือดูเลข อย. อ่านฉลากสี และไม่ดื่มทุกวันหลายแก้ว ถ้าอยากรู้เรื่องน้ำแข็งและเครื่องดื่มริมทาง อ่านต่อที่ น้ำแข็ง น้ำดื่ม เลือกยังไงไม่ให้ท้องเสีย และถ้าอยากลดหวานด้วย ดู สั่งอาหารไทยให้เค็มน้อย หวานน้อย

แหล่งข้อมูล

• ชาไทย สีผสมอาหาร และการเลือกซื้อ (อินโฟกราฟิก) — สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา
• เลขาฯ อย. ยังไม่พบสี Sunset Yellow ในชาไทยก่อโรคสมาธิสั้น — เดลินิวส์
• ผลตรวจสีสังเคราะห์ในชานมไทย 15 ตัวอย่าง — THE STANDARD
• ผลตรวจผงชาไทยสำเร็จรูป 15 ตัวอย่าง — Sanook
• รู้จัก Sunset Yellow FCF ในชาไทย — Thai PBS
• Colours in food: food and drink warnings — Telford & Wrekin Council (UK)