เห็ดป่า หน้าฝน ทำไมวิธีทดสอบพิษแบบ บ้าน ๆ ใช้ไม่ได้

ต้มกับข้าวสาร จุ่มช้อนเงิน ดูรอยแมลงกัด ใช้แยกเห็ดพิษไม่ได้ และพิษบางชนิดต้มสุกก็ไม่หาย ตัวเลขผู้ป่วยปี 2569 อาการที่ต้องรู้ และโทร 1669 เมื่อไหร่

มือใหม่ อ่าน 6 นาที 23 ตุลาคม 2569 เรื่องเล่าและวิทยาศาสตร์ของอาหารไทย · บทที่ 16/20

อ่านจบแล้วจะรู้

วิธีพื้นบ้าน ต้มกับข้าวสาร หอม กระเทียม จุ่มช้อนเงิน หรือดูรอยแมลงกัด ยืนยันไม่ได้ว่าเห็ดไม่มีพิษ
พิษในเห็ดกลุ่มระโงกพิษทนความร้อน ต้มให้สุกก็ไม่หาย กินเพียงครึ่งดอกอาจเสียชีวิต
ปี 2569 เขตสุขภาพที่ 9 มีผู้ป่วยจากเห็ด 335 ราย เสียชีวิต 1 ราย ส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุ
กินเห็ดแล้วคลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง ท้องเสีย โทร 1669 หรือไปโรงพยาบาลทันที พร้อมเห็ดที่เหลือหรือรูปถ่าย

หน้าฝนเห็ดป่าขึ้นเยอะ ทั้งชนิดที่กินได้และชนิดที่มีพิษ และบางชนิดหน้าตาเหมือนกันมาก วิธีพื้นบ้านอย่างต้มกับข้าวสารดูสี จุ่มช้อนเงิน หรือดูว่ามีแมลงกัดไหม ใช้ยืนยันไม่ได้ ว่าเห็ดไม่มีพิษ และพิษบางชนิดทนความร้อน ต้มให้สุกก็ไม่หาย กฎที่เจ้าหน้าที่ใช้จึงสั้นมาก คือ เห็ดไม่รู้จัก เห็ดไม่แน่ใจ ไม่เก็บ ไม่กิน

บทนี้ไม่ได้สอนแยกชนิดเห็ด เพราะการดูด้วยตาเป็นจุดที่คนพลาดกันทุกปี แต่จะบอกว่าทำไมวิธีทดสอบเก่า ๆ ใช้ไม่ได้ ตัวเลขผู้ป่วยปีนี้เป็นยังไง และถ้ามีคนกินไปแล้วต้องทำอะไร

ตัวเลขปี 2569

สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 9 นครราชสีมา รายงานเมื่อ 21 กันยายน 2569 ว่าตั้งแต่มกราคมถึง 21 กันยายน 2569 เขตสุขภาพที่ 9 มีผู้ป่วยอาหารเป็นพิษจากเห็ด 335 ราย เสียชีวิต 1 ราย

จังหวัด	ผู้ป่วย	เสียชีวิต
ชัยภูมิ	188	1
สุรินทร์	65	0
บุรีรัมย์	58	0
นครราชสีมา	24	0
รวม	335	1

ลองดูสัดส่วนทีละขั้น

ชัยภูมิจังหวัดเดียว 188 ÷ 335 ≈ 56% เกินครึ่งของทั้งเขต
สามจังหวัดที่เหลือรวมกัน 65 + 58 + 24 = 147 ราย
188 + 147 = 335 ตรงกับยอดรวม

ผู้ป่วยส่วนใหญ่เป็นผู้หญิง กลุ่มอายุ 65 ปีขึ้นไปมากที่สุด รองลงมาคือ 55-64 ปี และหลายคนทำไร่ทำสวน คือคนที่คุ้นกับการเก็บเห็ดมาทั้งชีวิต แปลว่าประสบการณ์อย่างเดียวไม่พอ

ภาพรวมทั้งประเทศ รายงานการเฝ้าระวังทางระบาดวิทยาของกรมควบคุมโรคปี 2559 ระบุว่าแต่ละปีมีผู้ป่วยจากเห็ดพิษเข้าโรงพยาบาลเฉลี่ยปีละราว 1,500 ราย และเสียชีวิตสูงสุดปีละ 24 ราย

ทำไมวิธีทดสอบพื้นบ้านใช้ไม่ได้

วิธีที่คนใช้	ทำไมเชื่อไม่ได้
ต้มกับข้าวสาร หอม หรือกระเทียม แล้วดูว่าเปลี่ยนสีไหม	กรมควบคุมโรคระบุว่าใช้กับเห็ดกลุ่มระโงกพิษไม่ได้ เห็ดที่ไม่ทำให้ข้าวเปลี่ยนสีก็ยังมีพิษได้
จุ่มช้อนเงินแล้วดูว่าดำไหม	ใช้ไม่ได้ด้วยเหตุผลเดียวกัน
มีรอยแมลงหรือสัตว์กัดแปลว่ากินได้	ไม่ยืนยันความปลอดภัย
เก็บที่เดิมที่เคยกินแล้วไม่เป็นไร	ไม่ยืนยัน บางเหตุการณ์ผู้เสียชีวิตเก็บจากที่เดิมที่เคยกินมาก่อน
ต้มให้สุกนาน ๆ	พิษบางชนิดทนความร้อน ไม่ถูกทำลาย

ถ้าต้องใช้วิธีทดสอบเพื่อให้มั่นใจ แปลว่ายังไม่รู้จักเห็ดชนิดนั้นจริง และเห็ดที่ไม่รู้จัก ไม่ควรกิน

เห็ดกลุ่มที่อันตรายที่สุด

เห็ดที่ทำให้เสียชีวิตบ่อยในไทยคือเห็ดสกุลอะมานิตา (Amanita) กลุ่มที่มีพิษ ชื่อเรียกต่างไปตามภาค เช่น ภาคเหนือเรียกเห็ดไข่ห่าน เห็ดโม่งโก้ง ภาคอีสานเรียกเห็ดระโงกหิน เห็ดระงาก เห็ดไข่ตายซาก (ฮาก) หน้าตาคล้ายเห็ดระโงกขาวที่กินได้มาก โดยเฉพาะ ตอนเป็นดอกอ่อน ที่ยังเป็นก้อนกลมรีคล้ายไข่ ซึ่งแยกด้วยตาเปล่าแทบไม่ได้

พิษหลักคืออะมาท็อกซิน (amatoxin) และฟาโลท็อกซิน (phallotoxin) ไม่ถูกทำลายด้วยความร้อน และกรมควบคุมโรคเตือนว่ากินเพียงครึ่งดอกก็อาจเสียชีวิต

อาการ และเส้นเวลาที่ทำให้คนชะล่าใจ

แหล่งข้อมูลของกรมควบคุมโรคให้ตัวเลขช่วงเริ่มอาการต่างกันเล็กน้อย รายงานปี 2559 บอกว่าเห็ดกลุ่มระโงกพิษเริ่มมีอาการเร็วสุด 2-3 ชั่วโมง ส่วนใหญ่ 6-12 ชั่วโมง ส่วนเอกสารปี 2567 บอกว่าอาการแรกมักเกิดใน 6-24 ชั่วโมง

ตัวอย่าง: กินมื้อเย็น 18:00 น.

18:00 น. ถึงราวเที่ยงคืน ส่วนใหญ่ยังไม่มีอาการ ทุกคนเข้านอนตามปกติ
ราวเที่ยงคืนถึง 06:00 น. (6-12 ชั่วโมงหลังกิน) คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง ถ่ายเป็นน้ำ ถึงตอนนี้พิษถูกดูดซึมไปเกือบหมดแล้ว การล้างท้องจึงมักไม่ค่อยได้ผล อาการท้องเป็นอยู่ราว 2-3 วัน
วันที่ 3-4 อาการท้องดีขึ้น หลายคนคิดว่าหายแล้ว แต่ค่าตับสูงขึ้น เริ่มตัวเหลือง ตาเหลือง
วันที่ 4-16 หลังกิน รายที่หนักเสียชีวิตจากตับหรือไตหยุดทำงาน

ช่วงที่ “ดีขึ้น” ในขั้นที่ 3 คือกับดัก ถ้ากินเห็ดป่าแล้วมีอาการท้อง ต้องไปโรงพยาบาลแม้จะรู้สึกดีขึ้นแล้ว

ช่วงที่รู้สึกดีขึ้นคือกับดัก ต้องไปโรงพยาบาลแม้อาการท้องหายแล้ว

ถ้ามีคนกินไปแล้ว ทำยังไง

มีอาการ เวียนหัว คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง หรือท้องเสีย หลังกินเห็ด โทร 1669 หรือไปโรงพยาบาลทันที อย่ารอดูอาการ
เอาเห็ดที่เหลือไปด้วย หรือถ่ายรูปไว้ บอกหมอว่ากินเห็ดอะไร มากแค่ไหน เมื่อไหร่
บอกคนที่กินจากแหล่งเดียวกัน ให้เฝ้าดูอาการและไปโรงพยาบาลด้วย
อย่าล้วงคอหรือกินไข่ขาวดิบ ให้อาเจียน อาจสำลักและเกิดภาวะแทรกซ้อน
อย่าซื้อยากินเองหรือไปหาหมอพื้นบ้านแทน กรมควบคุมโรคเตือนไว้ชัด
สอบถามเพิ่ม สายด่วนกรมควบคุมโรค 1422

เห็ดไม่รู้จัก เห็ดไม่แน่ใจ ไม่เก็บ ไม่กิน

ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย

เชื่อวิธีต้มกับข้าวสารหรือช้อนเงิน ใช้ไม่ได้กับเห็ดกลุ่มที่อันตรายที่สุด
เก็บดอกอ่อนเพราะอร่อยกว่า ดอกอ่อนคือช่วงที่เห็ดพิษกับเห็ดกินได้เหมือนกันที่สุด
กินเห็ดป่ากับเหล้า เจ้าหน้าที่เตือนว่าเห็ดบางชนิดทำปฏิกิริยากับแอลกอฮอล์จนมีอาการ
เก็บเห็ดใกล้ที่ที่ใช้สารเคมี หรือริมถนน เห็ดดูดซับสารพิษและโลหะหนักได้
กินเห็ดดิบหรือสุกไม่ทั่ว แม้เห็ดที่กินได้ก็ควรปรุงให้สุก
ผู้สูงอายุ คนที่มีโรคตับหรือไต กรมควบคุมโรคแนะนำให้เลี่ยงเห็ดป่า

สรุป

หน้าฝนคือหน้าเห็ด และหน้าผู้ป่วยจากเห็ดพิษ ปี 2569 เขตสุขภาพที่ 9 เขตเดียวมีผู้ป่วย 335 ราย วิธีพื้นบ้านทุกแบบยืนยันความปลอดภัยไม่ได้ พิษกลุ่มที่ร้ายที่สุดทนความร้อน และอาการช่วงแรกอาจดีขึ้นทั้งที่ตับกำลังเสีย ทางที่ปลอดภัยคือกินเห็ดเพาะจากแหล่งที่เชื่อถือได้ ไม่กินเห็ดป่าที่ไม่รู้จัก และถ้ามีอาการหลังกินเห็ด โทร 1669 ทันที เรื่องเลือกร้านอาหารริมทางให้ปลอดภัย อ่านต่อที่ กินสตรีทฟู้ดให้ปลอดภัย ดูร้านจากอะไรบ้าง

แหล่งข้อมูล

คำถามที่พบบ่อย

ซื้อเห็ดป่าจากตลาด ปลอดภัยกว่าเก็บเองไหม

ไม่เสมอไป เห็ดพิษบางชนิดหน้าตาเหมือนเห็ดที่กินได้มาก โดยเฉพาะตอนเป็นดอกอ่อน คนขายก็อาจแยกไม่ออก เจ้าหน้าที่แนะนำให้ซื้อเห็ดที่เพาะจากแหล่งที่เชื่อถือได้ และไม่ซื้อเห็ดป่าที่ไม่รู้จัก

กินเห็ดแล้วอาเจียนไปแล้วรู้สึกดีขึ้น ยังต้องไปหาหมอไหม

ต้องไป เห็ดกลุ่มระโงกพิษทำให้อาเจียน ท้องเสียราว 2-3 วัน แล้วผู้ป่วยรู้สึกดีขึ้น แต่ตับกำลังเสียหาย และอาจเสียชีวิตจากตับหรือไตวายภายใน 4-16 วันหลังกิน

ควรล้วงคอหรือกินไข่ขาวดิบให้อาเจียนไหม

ไม่ควร เจ้าหน้าที่สาธารณสุขเตือนว่าอาจสำลักและเกิดภาวะแทรกซ้อน ให้ไปโรงพยาบาลทันทีแทน

ส่วนผสมและความเผ็ดต่างกันไปตามร้านและสูตร ถ้าแพ้อาหาร ถามร้านก่อนสั่งทุกครั้ง