น้ำแข็ง น้ำดื่ม เครื่องดื่มใส่น้ำแข็ง เลือกยังไงไม่ให้ท้องเสีย
น้ำแข็งหลอดถุงปิดกับน้ำแข็งบดตักขาย ต่างกันตรงไหน ผลสุ่มตรวจของ อย. บอกอะไร ดูฉลากและซีลขวดน้ำยังไง และเมื่อไหร่ควรขอไม่ใส่น้ำแข็ง
- ความเสี่ยงของน้ำแข็งอยู่ที่การจับต้องหลังผลิต น้ำแข็งถุงปิดสนิทผ่านมือคนน้อยกว่าน้ำแข็งที่ตักแบ่งขาย
- ผลสุ่มตรวจของ อย. ในกรุงเทพฯ น้ำแข็งบรรจุถุงปิดสนิทผ่านทั้ง 37 ตัวอย่าง แต่น้ำแข็งตักแบ่งไม่ผ่าน 13 จาก 16 ตัวอย่าง
- น้ำแข็งละลายแล้วต้องใส ไม่มีตะกอนขาวขุ่นก้นแก้ว ถังน้ำแข็งต้องมีฝา สูงจากพื้น 60 ซม. และใช้ที่ตักมีด้าม
- ไม่แน่ใจเรื่องน้ำแข็ง สั่งเครื่องดื่มร้อนที่ใช้น้ำเดือด หรือเครื่องดื่มขวดที่ซีลยังไม่ถูกเปิด
น้ำแข็งที่ปลอดภัยคือน้ำแข็งที่ผลิตจากแหล่งได้มาตรฐาน แล้วผ่านมือคนน้อยที่สุดก่อนถึงแก้วเรา น้ำแข็งหลอดในถุงปิดสนิทที่มีฉลาก อย. ชัดเจน ปลอดภัยกว่าน้ำแข็งที่ตักแบ่งขายจากกระสอบหรือถังเปิด ส่วนน้ำดื่ม เลือกขวดที่ซีลยังไม่ถูกแกะ บทนี้รวมวิธีดูทั้งหมดไว้ในที่เดียว
เรื่องนี้สำคัญเพราะเราเลือกอาหารร้อน ๆ ได้อย่างดี แต่ลืมว่าน้ำแข็งไม่ได้ผ่านความร้อนเลย WHO นับน้ำแข็งเป็นวัตถุดิบที่ปนเปื้อนเชื้อและสารเคมีได้เหมือนน้ำ
น้ำแข็งหลอด กับ น้ำแข็งบด ต่างกันตรงไหน
ร้านในไทยใช้น้ำแข็งสองแบบหลัก
- น้ำแข็งหลอด ก้อนทรงกระบอกเล็ก มีรูตรงกลาง มักขายเป็นถุงปิดสนิท
- น้ำแข็งบด หรือน้ำแข็งโม่ ได้จากการบดน้ำแข็งก้อนใหญ่ มักตักแบ่งขาย ใช้ใส่น้ำหวาน น้ำแข็งไส หรือแช่ของ
กรมอนามัยเคยอธิบายความต่างไว้ว่า น้ำแข็งหลอดผลิตในระบบปิดตามหลัก GMP ไม่มีคนงานเข้าไปเกี่ยวข้องจนบรรจุเสร็จ ส่วนน้ำแข็งบดผ่านหลายขั้น ทั้งถอดออกจากแม่พิมพ์ ตัด บด และบรรจุ แต่ละขั้นมีโอกาสสัมผัสคนงานและสิ่งแวดล้อม คำแนะนำนี้ออกมาช่วงปี 2564 ที่พบคลัสเตอร์โควิดในโรงน้ำแข็ง แต่เหตุผลเรื่องการจับต้องยังใช้ได้ทั่วไป
| น้ำแข็งหลอดถุงปิด | น้ำแข็งบด/ตักแบ่ง | |
|---|---|---|
| การผลิต | ระบบปิด คนไม่จับจนบรรจุเสร็จ | หลายขั้น ผ่านคนและอุปกรณ์มากกว่า |
| หลังผลิต | อยู่ในถุงจนเปิดใช้ | ถูกตักแบ่ง เทใส่ถัง หรือถุงเปิด |
| ฉลาก | มีฉลาก เลข อย. ตรวจได้ | ส่วนใหญ่ไม่มีให้ดู |
| สิ่งที่ต้องดูที่ร้าน | ถังมีฝา ตักด้วยที่ตัก | ร้านเก็บและตักยังไง ใช้แช่ของด้วยไหม |
ผลสุ่มตรวจบอกอะไร
ปี 2565 อย. เปิดเผยผลสุ่มตรวจน้ำแข็ง ตัวเลขชุดนี้ช่วยให้เห็นภาพชัดที่สุด
ตัวอย่าง: คิดเป็นเปอร์เซ็นต์
- ทั่วประเทศ ตรวจ 210 ตัวอย่าง ไม่ผ่าน 58 ตัวอย่าง คือ 58 ÷ 210 = 27.6% หรือเกือบ 1 ใน 4
- กรุงเทพฯ น้ำแข็งบรรจุถุงปิดสนิท ผ่าน 37 จาก 37 ตัวอย่าง คือ 100%
- กรุงเทพฯ น้ำแข็งที่ตักแบ่งจากถังหรือเครื่อง ไม่ผ่าน 13 จาก 16 ตัวอย่าง คือ 13 ÷ 16 = 81%
ความต่างระหว่าง 0% ที่ไม่ผ่าน กับ 81% ที่ไม่ผ่าน มาจากสิ่งที่เกิดหลังโรงงานเป็นหลัก ไม่ใช่รูปทรงของก้อนน้ำแข็ง น้ำแข็งที่ตักแบ่งรวมทั้งน้ำแข็งบดและน้ำแข็งหลอดที่ตักจากถัง
น้ำแข็งปลอดภัยแค่ไหน ขึ้นกับว่ามันผ่านมือ ผ่านที่ตัก และผ่านถังมาแบบไหน มากกว่ารูปร่างของมัน
ดูน้ำแข็งที่ร้านยังไง
คำแนะนำของกรมอนามัยและ อย. ใช้เป็นเช็กลิสต์ได้เลย
- ถังเก็บ สะอาด มีฝาปิด ไม่เป็นสนิม วางสูงจากพื้นหรือทางเดินอย่างน้อย 60 เซนติเมตร ไม่อยู่ใกล้ถังขยะ
- ที่ตัก มีด้ามจับ ไม่ใช้มือหยิบน้ำแข็งตรง ๆ
- ไม่ใช้ปนกัน ห้ามแช่อาหารหรือขวดเครื่องดื่มในน้ำแข็งที่ใช้กิน ถ้าเห็นขวดน้ำอัดลมแช่อยู่ในถังเดียวกับที่ตักใส่แก้ว แปลว่าน้ำแข็งถังนั้นใช้แช่ของด้วย
- ตัวน้ำแข็ง ใส สะอาด ไม่มีคราบ ไม่มีสี ไม่มีกลิ่นแปลก ไม่มีฝุ่นหรือเศษ เมื่อละลายแล้วต้องใส ไม่มีตะกอนขาวขุ่นก้นแก้ว
ถ้าซื้อน้ำแข็งถุงเอง ถุงต้องสะอาด ปิดสนิท ไม่ฉีกขาด ฉลากมีภาษาไทย ชื่ออาหาร เลขสารบบอาหารในกรอบเครื่องหมาย อย. ชื่อและที่อยู่ผู้ผลิต และน้ำหนักสุทธิ อย. ระบุว่าน้ำแข็งที่ใช้กินได้ต้องมีข้อความ “น้ำแข็งใช้รับประทานได้” เป็นตัวอักษรสีน้ำเงินบนฉลาก
น้ำดื่มขวด ดูซีลก่อนเปิด
CDC แนะนำนักเดินทางในพื้นที่ที่ไม่แน่ใจเรื่องน้ำประปา ให้ดื่มเฉพาะน้ำบรรจุขวดจากโรงงานที่ยังไม่ถูกเปิด ซีลยังสมบูรณ์ และให้เช็ดผิวนอกของขวดหรือกระป๋องให้แห้งก่อนเปิด เพราะผิวนอกอาจเปื้อนได้
สำหรับถังน้ำดื่มขนาดใหญ่ที่ร้านใช้ กรมอนามัยแนะให้ดูว่าถังสะอาดทั้งในและนอก พลาสติกรัดฝาไม่ฉีกขาด และชื่อผู้ผลิตบนถังต้องตรงกับผู้ผลิตจริง
เครื่องดื่มใส่น้ำแข็ง สั่งยังไง
| สถานการณ์ | ทางเลือกที่ปลอดภัยกว่า |
|---|---|
| ถังน้ำแข็งเปิดอยู่ วางบนพื้น หรือแช่ขวดรวม | ขอ “ไม่ใส่น้ำแข็ง” หรือเลือกเครื่องดื่มขวดปิดสนิท |
| อยากดื่มเย็นแต่ไม่แน่ใจน้ำแข็ง | ขอเครื่องดื่มขวดหรือกระป๋องแช่เย็น เช็ดปากขวดก่อนดื่ม |
| ชา กาแฟ ที่ชงด้วยน้ำเพิ่งเดือด | ดื่มแบบร้อน CDC ระบุว่าเครื่องดื่มที่ทำจากน้ำเพิ่งต้มเดือดโดยทั่วไปปลอดภัย |
| ร้านใช้น้ำแข็งหลอดถุง ถังมีฝา ตักด้วยที่ตัก | สั่งใส่น้ำแข็งได้สบายใจกว่า |
คำที่ใช้บ่อย “ไม่ใส่น้ำแข็ง” “ขอแบบขวด” “ขอแบบร้อน” ร้านคุ้นกับคำขอแบบนี้อยู่แล้ว
ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย
- คิดว่าน้ำแข็งเย็นแล้วเชื้อตาย ความเย็นไม่ได้ฆ่าเชื้อ แค่ชะลอ น้ำแข็งที่ปนเปื้อนละลายในแก้วก็พาเชื้อมาด้วย
- ดูแค่ว่าเป็นน้ำแข็งหลอด น้ำแข็งหลอดที่ถูกเทลงถังเปิดแล้วใช้แก้วหรือมือตัก ก็เสี่ยงเหมือนกัน
- ดื่มจากปากขวดที่เพิ่งยกจากถังน้ำแข็ง เช็ดให้แห้งก่อน
- ลืมน้ำแข็งในผลไม้และของหวาน ผลไม้หั่นที่วางบนน้ำแข็ง หรือน้ำแข็งไส ก็ใช้หลักเดียวกัน
- ไม่ดูฝาหรือซีลขวด ซีลที่หลวมหรือดูเหมือนถูกแกะแล้ว อย่าดื่ม
ถ้าเจอน้ำแข็งหรือน้ำดื่มที่ไม่ได้มาตรฐาน แจ้งสายด่วน อย. 1556 หรือสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดได้ อ่านวิธีดูร้านอาหารริมทางทั้งร้านได้ในบทก่อนหน้า กินสตรีทฟู้ดให้ปลอดภัย
แหล่งข้อมูล
คำถามที่พบบ่อย
น้ำแข็งหลอดปลอดภัยกว่าน้ำแข็งบดเสมอไหม
ไม่เสมอ น้ำแข็งหลอดผลิตในระบบปิด แต่ถ้าถูกเทใส่ถังเปิดแล้วใช้มือตัก ก็ปนเปื้อนได้เหมือนกัน ดูวิธีเก็บและตักที่ร้านด้วย
ขวดน้ำที่แช่ในถังน้ำแข็ง ดื่มจากปากขวดได้ไหม
ควรเช็ดผิวขวดให้แห้งก่อนเปิดหรือดื่ม เพราะผิวนอกอาจเปื้อนน้ำจากถังได้ ตามคำแนะนำของ CDC
ถ้าน้ำแข็งไม่สะอาดจะเป็นอะไรได้บ้าง
กรมอนามัยเตือนว่าน้ำแข็งไม่สะอาดเสี่ยงโรคติดเชื้อในทางเดินอาหาร เช่น อุจจาระร่วง ถ้าท้องเสียหนัก มีไข้ ถ่ายเป็นเลือด หรือขาดน้ำ ควรพบแพทย์
ส่วนผสมและความเผ็ดต่างกันไปตามร้านและสูตร ถ้าแพ้อาหาร ถามร้านก่อนสั่งทุกครั้ง