ทำไม ผัด ในเมนู ถึงเขียนทั้ง pad phat phad ระบบ RTGS กับเมนูจริง ต่างกันยังไง
ราชบัณฑิตยสถานกำหนดให้ผัดเขียน phat แต่เมนูส่วนใหญ่เขียน pad งานวิจัยเมนูร้านไทย 15 ร้านในปารีสพบว่าการสะกดไม่เป็นไปตามระบบทางการ พร้อมวิธีอ่านเมนูให้ถูก
- pad, phat และ phad คือคำเดียวกัน คือผัด ต่างกันแค่วิธีถอดเป็นอักษรโรมัน
- ระบบทางการ RTGS ของราชบัณฑิตยสถานไม่ใส่วรรณยุกต์และไม่แยกสระสั้นยาว และใช้ ph th kh แทนเสียงพ่นลม
- งานวิจัยเมนูร้านอาหารไทย 15 ร้านในปารีสพบว่าการถอดเสียงในเมนูไม่เป็นไปตาม RTGS และหลากหลายกว่างานแปลที่เป็นทางการ
- อ่านเมนูต่างประเทศให้ชัวร์ ให้ดูชื่อภาษาไทยหรือถามส่วนผสม อย่าเดาจากตัวสะกดอย่างเดียว
pad, phat และ phad ที่เห็นบนเมนูคือคำเดียวกัน คือ “ผัด” ต่างกันแค่ว่าคนเขียนถอดเสียงภาษาไทยเป็นอักษรโรมันด้วยวิธีไหน ไทยมีระบบทางการชื่อ RTGS ซึ่งเขียนผัดว่า phat แต่ร้านอาหารแทบไม่ใช้ งานวิจัยของมหาวิทยาลัยมหาสารคามเก็บเมนูร้านอาหารไทย 15 ร้านในปารีสแล้วพบว่าการสะกดในเมนูไม่เป็นไปตามระบบทางการ
รู้หลักนี้แล้วจะอ่านเมนูภาษาอังกฤษได้คล่องขึ้น และอธิบายให้เพื่อนต่างชาติฟังได้ว่าทำไมชื่อเดียวกันสะกดได้หลายแบบ
RTGS คืออะไร
RTGS (Royal Thai General System of Transcription) คือหลักเกณฑ์การถอดอักษรไทยเป็นอักษรโรมันแบบถ่ายเสียงของราชบัณฑิตยสถาน ฉบับที่ใช้ปัจจุบันปรับปรุงปี 2542 (1999) ใช้บนป้ายถนนและเอกสารราชการ แต่วิกิพีเดียบันทึกว่าแม้ในหน่วยงานรัฐเองก็ยังใช้ไม่สม่ำเสมอ
หลักสำคัญมีห้าข้อ
- ถอดตามเสียง ไม่ใช่ตามตัวสะกด เช่น ด บ ที่เป็นตัวสะกดเขียนเป็น t และ p
- ไม่ใส่วรรณยุกต์
- ไม่แยกสระสั้นยาว อะ กับ อา เขียน a เหมือนกัน
- ใช้ h บอกเสียงพ่นลม ph th kh คือ พ ท ค ส่วน p t k คือ ป ต ก
- สระบางตัวมีรูปเฉพาะ อึ อือ เขียน ue และเอือ เขียน uea
| อักษรไทย | ต้นคำ | ท้ายคำ |
|---|---|---|
| ป | p | p |
| พ ผ ภ | ph | p |
| ต | t | t |
| ท | th | t |
| ก | k | k |
| ค ข | kh | k |
| จ | ch | t |
| ช | ch | t |
| ด | d | t |
| บ | b | p |
ข้อวิจารณ์ที่มีคือ RTGS ไม่บอกวรรณยุกต์ ไม่บอกสระสั้นยาว ใช้ ch แทนทั้งเสียง จ และ ช และใช้ o แทนทั้งเสียง โอ และ ออ
ตัวอย่าง: ถอด “ผัดกะเพราหมูสับ” ทีละพยางค์
- ผัด ผ ต้นคำ = ph, สระอะ = a, ด ท้ายคำ = t ได้ phat
- กะ ก = k, อะ = a ได้ ka
- เพรา พร = phr, เ-า = ao ได้ phrao รวมกับพยางค์ก่อนเป็น kaphrao
- หมู ม = m, อู = u ไม่บอกเสียงยาว ได้ mu
- สับ ส = s, อะ = a, บ ท้ายคำ = p ได้ sap
ผลลัพธ์ตาม RTGS คือ phat kaphrao mu sap ขณะที่เมนูทั่วไปมักเขียนแบบ “pad kra pao moo” ตัวสะกดคนละเรื่อง แต่อาหารจานเดียวกัน
เมนูจริงเขียนยังไง
| ภาษาไทย | RTGS | ตัวอย่างตัวสะกดแบบอื่น |
|---|---|---|
| ผัดไทย | phat thai | pad thai, phad thai |
| ผัดกะเพรา | phat kaphrao | pad kra pao, pad kaprao |
| ต้มยำกุ้ง | tom yam kung | tom yum goong |
| ข้าวผัด | khao phat | khao pad |
| ไข่ดาว | khai dao | kai dao |
| เผ็ด | phet | phed, pet |
วิกิพีเดียหน้าผัดไทยเองก็ใช้ชื่อหน้าว่า “Pad thai” แล้วระบุ RTGS ว่า phat thai และชื่ออื่นว่า Phad thai และ Phat thai
งานวิจัยเมนู 15 ร้านในปารีส
งานของมหาวิทยาลัยมหาสารคาม ตีพิมพ์ในวารสารภาษาและภาษาศาสตร์ ปี 2565 เก็บเมนูสองภาษาจากร้านอาหารไทย 15 ร้านในปารีสที่มีเจ้าของหรือพนักงานเป็นคนไทย เทียบกับวรรณกรรมไทยแปลเป็นภาษาฝรั่งเศส 4 เรื่อง ผลที่น่าสนใจ
- การถอดเสียงไม่เป็นไปตาม RTGS พบการถอดสี่แบบ คือถอดตามตัวอักษร ถอดตามเสียง สะกดแบบภาษาอังกฤษ และสะกดแบบภาษาฝรั่งเศส
- เสียง พ ผ ภ ต้นคำ เมนูเขียนด้วย p ถึง 67.82% ใช้ ph ตาม RTGS แค่ 32.18% ผู้วิจัยอธิบายว่าในภาษาฝรั่งเศส ph อ่านเป็นเสียง f เสมอ ร้านจึงเลี่ยง
- เสียงตัวสะกดแม่กด เมนูเขียนด้วย d ถึง 70% และทุกคำที่ใช้ d สะกดด้วย ด ในภาษาไทย เช่น ped สำหรับเป็ด ส่วนวรรณกรรมแปลใช้ t ตามระบบทุกครั้ง
- เสียง จ เมนูใช้ j 76.93% ส่วน เสียง ช ใช้ ch 97.22%
- งานเขียนที่เป็นทางการถอดเป็นระบบกว่า เมนูหลากหลายกว่าวรรณกรรมแปลชัดเจน
ข้อควรระวังคือ งานนี้ศึกษาเมนูในฝรั่งเศส ตัวเลขเหล่านี้ไม่ได้ใช้แทนเมนูภาษาอังกฤษได้ตรง ๆ แต่ภาพรวมเหมือนกัน คือเมนูสะกดตามความคุ้นหูและตัวอักษรไทย มากกว่าตามระบบทางการ
เห็นตัวสะกดต่างกันบนเมนู อย่าเพิ่งคิดว่าเป็นคนละจาน ดูชื่อภาษาไทยหรือถามส่วนผสมก่อน
ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย
- อ่าน ph เป็นเสียง f phat ไม่ใช่ “แฟต” ph คือ พ ที่พ่นลม
- คิดว่า th คือเสียง th ในภาษาอังกฤษ th ใน thai คือเสียง ท ไม่ใช่เสียงลิ้นแตะฟันแบบ think
- คิดว่า pad กับ phat คนละจาน เป็นคำเดียวกัน
- เดาความหมายจาก khao อย่างเดียว ข้าว ขาว เข้า เขา เขียนเหมือนกันหมดใน RTGS
- ตัดสินว่าเมนูสะกดผิด RTGS เป็นมาตรฐานของทางราชการ เมนูที่สะกดแบบอื่นแค่ไม่ตรงระบบ เป้าหมายของเมนูคือให้ลูกค้าอ่านออก
สรุป
pad phat phad คือผัดเหมือนกัน RTGS ของราชบัณฑิตยสถานเขียน phat เพราะถอดตามเสียง ผ = ph และ ด ท้ายคำ = t แต่ร้านอาหารส่วนใหญ่สะกดตามความคุ้นหู งานวิจัยเมนู 15 ร้านในปารีสพบว่าการสะกดในเมนูไม่เป็นไปตามระบบทางการ เวลาสั่งอาหารนอกประเทศ ให้ดูชื่อไทยหรือถามส่วนผสมแทนการเดาจากตัวสะกด วิธีสั่งจานเดียวยอดนิยมอ่านต่อได้ที่ อาหารจานเดียว
แหล่งข้อมูล
คำถามที่พบบ่อย
เขียนแบบไหนถูก pad thai หรือ phat thai
ตามระบบทางการ RTGS เขียน phat thai แต่ชื่อที่คนต่างชาติรู้จักและเมนูส่วนใหญ่ใช้คือ pad thai ทั้งสองแบบหมายถึงผัดไทยจานเดียวกัน
ทำไม ph ในชื่อไทยไม่ออกเสียง f
ใน RTGS ตัว h หลัง p t k บอกว่าเป็นเสียงพ่นลม ph คือ พ ผ ภ ไม่ใช่เสียง f แบบในคำว่า phone คนต่างชาติจึงมักอ่านผิด
ทำไม khao แปลได้หลายอย่าง
RTGS ไม่ใส่วรรณยุกต์และไม่แยกสระสั้นยาว ข้าว ขาว เข้า และเขา จึงเขียน khao เหมือนกันหมด ต้องอาศัยบริบทหรือตัวอักษรไทย
ส่วนผสมและความเผ็ดต่างกันไปตามร้านและสูตร ถ้าแพ้อาหาร ถามร้านก่อนสั่งทุกครั้ง