ตรา GI บนของกินไทย รับรองอะไร มีกี่รายการ และตัวอย่าง แต่ละจังหวัด

GI (Geographical Indication) หรือสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ คือชื่อสินค้าที่ผูกกับแหล่งผลิต เพราะคุณภาพหรือชื่อเสียงของสินค้ามาจากพื้นที่นั้น เช่น ดิน น้ำ อากาศ และภูมิปัญญาท้องถิ่น ตรา GI ไทยสีทองบนบรรจุภัณฑ์บอกว่าผู้ผลิตรายนั้นได้รับอนุญาตหลังผ่านระบบควบคุมคุณภาพ บทนี้อธิบายว่าตรารับรองอะไร ไม่รับรองอะไร ทำไมจำนวนสินค้า GI ในข่าวไม่ตรงกัน และยกตัวอย่างของกินจากหลายจังหวัด

GI คืออะไร ตามกฎหมาย

ไทยคุ้มครอง GI ด้วยพระราชบัญญัติคุ้มครองสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ พ.ศ. 2546 กรมทรัพย์สินทางปัญญา กระทรวงพาณิชย์ สรุปหลักการไว้สามข้อ

1. ป้องกันไม่ให้คนสับสนหรือหลงผิดเรื่องแหล่งที่มาของสินค้า
2. ให้มีการขึ้นทะเบียนสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์
3. ห้ามใช้ชื่อ GI ในทางที่ทำให้คนเข้าใจผิดเรื่องแหล่งผลิตจริง

สินค้าที่ขึ้นทะเบียนได้มีสามกลุ่ม คือ สินค้าเกษตร หัตถกรรม และสินค้าอุตสาหกรรมรวมถึงเกษตรแปรรูป และต้องมีห้าคุณสมบัติตามเอกสารของกรม

• สินค้ามีความสัมพันธ์กับแหล่งผลิต เช่น ภูมิประเทศ ภูมิอากาศ วัฒนธรรมท้องถิ่น
• มีพื้นที่ผลิตชัดเจน และใช้วัตถุดิบหลักจากในพื้นที่
• มีคุณภาพหรือลักษณะเฉพาะที่ต่างจากสินค้าชนิดเดียวกันจากที่อื่น
• กำหนดคุณภาพและมีกระบวนการควบคุมตรวจสอบชัดเจน
• มีชื่อเสียงเป็นที่ยอมรับของผู้บริโภค

ชื่อ GI ตรา GI และเครื่องหมายการค้า ต่างกัน

บนกล่องสินค้า GI หนึ่งชิ้น อาจเห็นสามอย่างคู่กัน และแต่ละอย่างบอกคนละเรื่อง

สิ่งที่เห็น	บอกอะไร	ใครให้
ชื่อ GI เช่น “ขนมหม้อแกงเมืองเพชร”	ชื่อที่ขึ้นทะเบียน ผูกกับพื้นที่และลักษณะสินค้า	ขึ้นทะเบียนกับกรมทรัพย์สินทางปัญญา
ตรา GI ไทย	ผู้ผลิตรายนี้ผ่านระบบควบคุมและได้รับอนุญาตให้ใช้ตรา	กรมทรัพย์สินทางปัญญาออกให้ผู้ผลิต
เครื่องหมายการค้า	ยี่ห้อของผู้ผลิตแต่ละราย	เจ้าของยี่ห้อ

ตรา GI ไทยมีข้อความภาษาไทย “สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ไทย” ภาษาอังกฤษ “THAI GEOGRAPHICAL INDICATION” และตัวอักษร GI วางบนลวดลายสีทองรูปพุ่มข้าวบิณฑ์ ใช้ได้เฉพาะกับสินค้าที่ขึ้นทะเบียนแล้ว บางสินค้ามี QR Code ให้สแกนดูข้อมูลแหล่งผลิตด้วย

ใครได้ใช้ตรา และตรวจกันยังไง

ผู้มีสิทธิใช้ตราต้องเป็นผู้ผลิตในแหล่งภูมิศาสตร์ของสินค้า หรือผู้ค้าสินค้านั้น ที่มีคู่มือปฏิบัติงานและแผนควบคุม และทำตามคู่มือแล้ว ขั้นตอนตามเอกสารของกรมมีเจ็ดข้อ

1. ตั้งคณะทำงานระดับพื้นที่หรือจังหวัด
2. ทำคู่มือปฏิบัติงานสำหรับสมาชิก และแผนควบคุมตรวจสอบ
3. ขึ้นทะเบียนสมาชิกผู้ผลิตและผู้ประกอบการ
4. คณะทำงานลงพื้นที่ตรวจการผลิตตามแผน
5. คณะทำงานจังหวัดรับรองผล ส่งพาณิชย์จังหวัด
6. กรมทรัพย์สินทางปัญญาออกใบอนุญาตใช้ตรา
7. ส่งหนังสืออนุญาตให้สมาชิก อายุ 2 ปี แล้วต้องประเมินใหม่

ผู้ตรวจอาจเป็นคณะกรรมการระดับจังหวัด หรือหน่วยรับรองภายนอกที่ได้ ISO 17065 ตัวอย่างแผนควบคุมในเอกสารของกรม เช่น ตรวจตำแหน่งแปลงปลูกของเกษตรกรทุกครั้งที่เปลี่ยนแปลงและอย่างน้อยปีละครั้ง และหน่วยรับรองสุ่มตรวจเกษตรกร 10% ต่อปี ส่วนการใช้ชื่อ GI โดยผิดกฎหมาย เอกสารของกรมระบุโทษปรับ 200,000 บาท

ตรา GI รับรองแหล่งที่มาและลักษณะเฉพาะตามทะเบียน ไม่ได้แทนเลข อย. ของอาหารแปรรูปยังต้องดูเลข อย. และวันหมดอายุตามปกติ

ตัวอย่าง: ทำไมมีทั้ง 239 และ 252 รายการ

ข่าวต่างกันเพราะนับคนละวัน ลองไล่ตัวเลขทีละขั้น

1. สิ้นปีงบประมาณ 2567 มีสินค้า GI ไทย 212 รายการ
2. ปีงบประมาณ 2568 (ต.ค. 2567 ถึง ก.ย. 2568) ขึ้นทะเบียนเพิ่ม 27 รายการ ได้ 212 + 27 = 239 รายการ ตัวเลขนี้คือที่กรมทรัพย์สินทางปัญญาใช้ในผลงานปี 2568
3. กรมประชาสัมพันธ์รายงานเมื่อ 1 มีนาคม 2569 ว่ามีทั้งหมด 252 รายการ แปลว่าเพิ่มขึ้นอีก 252 − 239 = 13 รายการในช่วงไม่กี่เดือนหลังปิดปีงบประมาณ
4. สัดส่วนที่มีระบบควบคุมคุณภาพ ยอดปี 2568 คือ 203 จาก 239 = 84.9% ยอดต้นปี 2569 คือ 210 จาก 252 = 83.3% ระบบควบคุมตามไม่ทันจำนวนที่ขึ้นทะเบียนใหม่
5. ผู้ได้รับอนุญาตใช้ตรา จากกว่า 16,000 ราย เป็นกว่า 17,000 ราย

ช่วงเวลา	สินค้า GI ไทย	มีระบบควบคุม	ผู้ใช้ตรา
สิ้นปีงบ 2567	212	ไม่ระบุ	ไม่ระบุ
สิ้นปีงบ 2568	239	203 (85%)	กว่า 16,000
มีนาคม 2569	252	210 (83%)	กว่า 17,000

กรมประชาสัมพันธ์ยังรายงานเป้าหมายปี 2569 ว่าจะขึ้นทะเบียนเพิ่มอีก 26 รายการจาก 23 จังหวัด ตัวเลขจึงจะเปลี่ยนต่อ ถ้าต้องการยอดล่าสุด ดูที่เว็บไซต์กรมทรัพย์สินทางปัญญาโดยตรง

ของกิน GI ตัวอย่างแต่ละจังหวัด

ตัวอย่างจากเอกสารและข่าวของกรมทรัพย์สินทางปัญญา (ชื่อสินค้า ไม่ใช่ชื่อร้าน)

ภาค	สินค้า GI	จังหวัด
เหนือ	กาแฟดอยช้าง กาแฟดอยตุง ชาเชียงราย สับปะรดภูแลเชียงราย	เชียงราย
เหนือ	ลิ้นจี่แม่ใจพะเยา	พะเยา
เหนือ	ส้มสีทองน่าน	น่าน
กลาง	มะขามหวานเพชรบูรณ์	เพชรบูรณ์
กลาง	ปลาแรดลุ่มน้ำสะแกกรังอุทัยธานี	อุทัยธานี
กลาง	ขนมหม้อแกงเมืองเพชร น้ำตาลโตนดเมืองเพชร	เพชรบุรี
อีสาน	ข้าวหอมมะลิทุ่งกุลาร้องไห้	5 จังหวัดในภาคอีสาน
อีสาน	เนื้อโคขุนโพนยางคำ	สกลนคร
ตะวันออก	ทุเรียนหมอนทองเขาบรรทัด	ตราด
ใต้	ไข่เค็มไชยา หอยนางรมสุราษฎร์ธานี มะพร้าวเกาะพะงัน	สุราษฎร์ธานี
ใต้	ข้าวสังข์หยดเมืองพัทลุง	พัทลุง
ใต้	กล้วยเล็บมือนางชุมพร	ชุมพร
ใต้	ทุเรียนสะเด็ดน้ำยะลา	ยะลา

ผลไม้เป็นกลุ่มใหญ่ รายชื่อ GI ผลไม้ที่ Thai PBS รวบรวมจากกรมมีราวร้อยกว่ารายการ ทุเรียนมากที่สุด ถ้าจะซื้อผลไม้ GI ให้ดูฤดูด้วย อ่าน ผลไม้ไทยออกเดือนไหน และของ GI จากเพชรบุรีอ่านต่อใน เพชรบุรี เมืองสามรส

ปีงบประมาณ 2568 สินค้า GI ที่ขายได้มูลค่าสูงสุดสามอันดับแรกเป็นทุเรียนทั้งหมด คือทุเรียนหมอนทองเขาบรรทัด (ตราด) ทุเรียนสะเด็ดน้ำยะลา และทุเรียนหมอนทองระยอง

ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อย

• เห็นชื่อจังหวัดบนกล่องแล้วคิดว่าเป็น GI ชื่อเมืองอาจเป็นแค่ชื่อการค้า ดูตรา GI ไทยสีทองและชื่อที่ขึ้นทะเบียน
• คิดว่า GI คือมาตรฐานความปลอดภัยอาหาร GI ดูแลแหล่งที่มาและลักษณะ ความปลอดภัยดูเลข อย. และวันหมดอายุ
• ใช้ตัวเลขจำนวน GI จากข่าวเก่า ตัวเลขขยับทุกปี ปี 2562 กรมมีทะเบียนรวม 127 รายการ (สินค้าไทย 111 ต่างประเทศ 16) ตอนนี้สินค้าไทยอย่างเดียวเกิน 200 แล้ว
• คิดว่าตรามีอายุตลอดไป หนังสืออนุญาตใช้ตรามีอายุ 2 ปี ผู้ผลิตต้องผ่านการประเมินใหม่

ซื้อของ GI ให้ดูสองอย่างคู่กัน ชื่อที่ขึ้นทะเบียน และตรา GI ไทยสีทอง ถ้ามี QR Code สแกนดูแหล่งผลิตได้

สรุป

GI คือชื่อสินค้าที่ผูกกับแหล่งผลิต คุ้มครองตามกฎหมายปี 2546 ตรา GI ไทยสีทองบอกว่าผู้ผลิตรายนั้นผ่านระบบควบคุมและได้รับอนุญาต 2 ปี ตัวเลข 239 กับ 252 รายการถูกทั้งคู่ แค่นับคนละช่วงเวลา และ GI รับรองแหล่งที่มา ไม่ได้แทนเลข อย. บทนี้เป็นบทสุดท้ายของชุดเรื่องเล่าและวิทยาศาสตร์ของอาหารไทย

แหล่งข้อมูล

• Thailand’s GI programme — กรมประชาสัมพันธ์ (Thailand PRD)
• สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ในประเทศไทย (เอกสารนำเสนอ) — กรมทรัพย์สินทางปัญญา
• ผลงานสินค้า GI ไทย ปีงบประมาณ 2568 — กรุงเทพธุรกิจ
• รู้จักไหม ผลไม้ GI ทำไมได้เป็นสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ — Thai PBS